W centrum Białki Tatrzańskiej, tuż przy głównej ulicy Środkowej, stoi drewniany kościół, który pamięta czasy sprzed ponad 250 lat. To nie jest kolejna świątynia z przewodników – to autentyczny zabytek z początku XVIII wieku, który przetrwał dzięki uporowi miejscowych górali. Obok wyrósł w 1921 roku nowy, murowany kościół parafialny, a stary miał zostać rozebrany. Nie doszło do tego, więc dziś można zajrzeć do wnętrza, które wygląda niemal tak samo jak w czasach, gdy budowali go miejscowi cieśle.
Białka miała swoją świątynię już w 1635 roku, ale tamten pierwszy kościół spłonął około 1700 roku. Na jego miejsce wzniesiono obecną budowlę, konsekrowaną w 1765 roku.
- autentyczna architektura z XVIII wieku
- piękne barokowe i rokokowe ołtarze
- zachwycające polichromie z XIX wieku
- góralskie muzeum ciesielstwa
- część Małopolskiego Szlaku Architektury Drewnianej
Historia zapisana w drewnie i kamieniu
Kościół powstawał w czasach, gdy Białka była niewielką osadą u podnóża Tatr. Budowniczymi byli Jędrzej Topór i Jan Chlipalski – lokalni cieśle, którzy stworzyli konstrukcję zrębową z charakterystycznym dachem krytym gontem. Wieża ma podwieszoną izbicę i ostrosłupowy hełm, co nadaje całości typowy dla podhalańskiej architektury sakralnej wygląd. Wokół kościoła rośnie starodrzew – potężne lipy uznane za zabytki przyrody – a całość otacza kamienny murek z bramkami z XVIII i XIX wieku.
W latach 20. XX wieku przeprowadzono renowację, która uratowała budynek przed dalszą degradacją. To właśnie wtedy miejscowi górale upierali się, żeby starej świątyni nie burzyć mimo powstania nowego, murowanego kościoła tuż obok.
Przy jednej ze ścian drewnianego kościoła znajduje się stary cmentarz, na którym spoczywa mieszkaniec Białki walczący o zachowanie tego budynku po wybudowaniu nowej świątyni w 1921 roku.
Co zobaczyć wewnątrz drewnianego kościoła
Wnętrze urządzone jest w stylu barokowym i rokokowym. Uwagę zwracają trzy zabytkowe ołtarze – rokokowo-klasycystyczny, wczesnobarokowy i barokowy – każdy z nich bogato zdobiony. Na ścianach prezbiterium i głównej nawy widać pozostałości polichromii namalowanych w XIX wieku. Część z nich zatarła się z czasem, ale to co zostało, daje wyobrażenie o dawnym wystroju.
Warto spojrzeć w górę. Strop zdobią wyjątkowe rzeźby stworzone przez Wojciecha Kułacha – to element, który łatwo przeoczyć, a szkoda. W kościele znajduje się też drewniana figura Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej z XVIII wieku oraz zabytkowe feretrony.
W kruchcie zaaranżowano niewielkie góralskie muzeum ciesielstwa, gdzie zgromadzono stare narzędzia rolnicze i przedmioty gospodarstwa domowego. To dobre uzupełnienie zwiedzania – pokazuje, jak żyli mieszkańcy Białki w minionych wiekach.
Małopolski Szlak Architektury Drewnianej
Kościół w Białce Tatrzańskiej jest jednym z 125 kościołów i 50 cerkwi wchodzących w skład Małopolskiego Szlaku Architektury Drewnianej. To oznacza, że jeśli ktoś planuje objazd podobnych zabytków w regionie, warto dodać tę świątynię do listy. Lokalizacja przy głównej drodze przez Białkę ułatwia sprawę – nie trzeba szukać po bocznych ścieżkach.
Dla kogo to miejsce
Kościół spodoba się przede wszystkim miłośnikom zabytkowej architektury drewnianej i tym, którzy cenią sobie autentyczne, nieprzetworzone miejsca. To nie jest atrakcja z biletami, przewodnikami i sklepem z pamiątkami – raczej przystanek dla ciekawskich, którzy chcą zobaczyć coś więcej niż tylko termy i stoki narciarskie.
Rodziny z dziećmi też mogą zajrzeć, zwłaszcza jeśli pociechy interesują się historią albo po prostu lubią odkrywać stare budynki. Zwiedzanie nie zajmuje dużo czasu – 20-30 minut wystarczy, żeby obejrzeć wnętrze i okolicę.
W okresie wakacyjnym w drewnianym kościele odprawiana jest msza święta w języku łacińskim – rzadka okazja, żeby uczestniczyć w tradycyjnej liturgii w autentycznym, zabytkowym wnętrzu.
Praktyczne informacje – ceny, godziny otwarcia, dojazd
Kościół znajduje się przy ulicy Środkowej 183 w Białce Tatrzańskiej – to główna droga przechodząca przez miejscowość, więc trudno go przegapić. Stoi tuż obok murowanego kościoła parafialnego z 1921 roku, co ułatwia orientację.
Wstęp do kościoła jest bezpłatny. To czynna świątynia, więc warto zachować odpowiedni szacunek i nie zwiedzać podczas nabożeństw, chyba że ktoś chce wziąć w nich udział. Msza święta w dni powszednie odbywa się o 7:00 i 19:00, w niedziele i święta o 8:00, 9:30, 11:00, 19:00 i 20:00 (w nowym, murowanym kościele). W starym, drewnianym kościele latem odprawiana jest msza w języku łacińskim.
Godziny otwarcia nie są sztywno określone – kościół bywa otwarty w ciągu dnia, ale warto sprawdzić to na miejscu albo zapytać w kancelarii parafialnej (tel. +48 18 265 41 77), która czynna jest codziennie po porannej mszy i po wieczornym nabożeństwie.
Dojazd: Białka Tatrzańska leży przy drodze krajowej nr 49 łączącej Nowy Targ z przejściem granicznym w Jurgowie. Z Zakopanego jest około 25 km (pół godziny jazdy), z Nowego Targu około 20 km. Parking można znaleźć w okolicy – to niewielka miejscowość, więc miejsce zazwyczaj się znajdzie, choć latem i w sezonie zimowym bywa tłoczniej.
Ile czasu przeznaczyć: Spokojne zwiedzanie kościoła i okolicy zajmie 20-40 minut. Jeśli ktoś chce dodatkowo obejrzeć muzeum ciesielstwa w kruchcie i przejść się po starym cmentarzu, warto dodać kolejne 15-20 minut.
Białka Tatrzańska to przede wszystkim ośrodek termalny i narciarski, więc wizytę w kościele można połączyć z kąpielą w Terma Bania czy wyprawą na stoki Kotelnica Białczańska. To dobry sposób na urozmaicenie pobytu, zwłaszcza gdy pogoda nie sprzyja górskim wycieczkom.