Rezerwat przyrody Bór na Czerwonem w Nowym Targu to jedno z najstarszych chronionych obszarów w Polsce, utworzone już w 1925 roku. Na prawie 195 hektarach można zobaczyć rzadkie torfowisko wysokie z charakterystyczną roślinnością i sosnowym borem, a z platformy widokowej podziwiać panoramę Tatr i Gorców. To miejsce, które łączy edukację przyrodniczą z możliwością spokojnego spaceru drewnianymi pomostami nad mokradłami.
Dla wielu odwiedzających to zaskoczenie, że tak blisko Nowego Targu, zaledwie kilka minut jazdy od centrum, istnieje tak nietypowy ekosystem.
- rzadkie torfowisko wysokie
- spektakularne widoki na Tatry
- edukacyjne tablice informacyjne
- drewniana ścieżka nad mokradłami
- unikalny ekosystem blisko miasta
Torfowisko z widokiem na Tatry
Sama nazwa rezerwatu brzmi tajemniczo i nie bez powodu. „Czerwone” w nazwie odnosi się do glonów Zygonium ericetorum, których plechy jesienią przybierają intensywnie czerwony kolor. To właśnie wtedy torfowisko wygląda najbardziej spektakularnie – rozlewiska i podłoża nabierają barw, których nie spotka się w zwykłym lesie. Jesień to najlepszy moment na wizytę, choć rezerwat ma swój urok o każdej porze roku.
Główną atrakcją jest drewniana ścieżka edukacyjno-przyrodnicza prowadząca przez teren rezerwatu. Na odcinku 440 metrów wybudowano podesty unoszące się nad torfowiskiem, które kończą się platformą widokową. Z góry roztacza się widok nie tylko na samo mokradło otoczone kosówkami, ale także na panoramę Tatr i Gorców. W pogodny dzień to doskonałe miejsce na zdjęcia, szczególnie o wschodzie lub zachodzie słońca, kiedy światło pięknie komponuje się z krajobrazem.
Wzdłuż ścieżki ustawiono pięć tablic informacyjnych przybliżających historię miejsca oraz faunę i florę torfowiska. Nie są to suche encyklopedyczne opisy – tablice w przystępny sposób tłumaczą, dlaczego torfowiska są tak ważne dla środowiska i co ciekawego można tu spotkać.
Rezerwat Bór na Czerwonem znalazł się w 2018 roku na liście Konwencji Ramsarskiej – obszarów mokradłowych o szczególnym znaczeniu międzynarodowym. To jedyny taki obiekt z Podhala i jeden z zaledwie 19 w całej Polsce.
Historia rezerwatu i ochrona przyrody
Decyzja o utworzeniu rezerwatu zapadła 13 października 1925 roku, kiedy Rada Miasta Nowego Targu uchwaliła powołanie „rezerwatu torfowiskowego, przeznaczonego na cele naukowo-doświadczalne”. Początkowo chroniono zaledwie około 5 hektarów torfowiska. To czyni Bór na Czerwonem jednym z najstarszych rezerwatów przyrody w Polsce – powstał w czasach, gdy świadomość ekologiczna dopiero się kształtowała.
Przez lata powierzchnia rezerwatu wielokrotnie się zmieniała. W latach 50. poszerzono go do 8 hektarów w odpowiedzi na zagrożenie intensywną eksploatacją torfu. Po II wojnie światowej rezerwat został formalnie powołany ponownie w 1956 roku. Największe poszerzenie nastąpiło w 2025 roku, kiedy z inicjatywy Nadleśnictwa Nowy Targ, które zarządza tym obszarem od 1948 roku, dodano niemal 80 hektarów. Obecnie rezerwat zajmuje 194,59 hektara, otoczone dodatkowo otuliną o powierzchni ponad 82 hektarów.
Obszar podlega wielopoziomowej ochronie. Oprócz statusu rezerwatu przyrody znajduje się w obrębie Południowomałopolskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu i został włączony w Europejską Sieć Ekologiczną Natura 2000. To pokazuje, jak cenny jest to ekosystem w skali nie tylko krajowej, ale i europejskiej.
Co zobaczyć podczas spaceru
Wizyta w rezerwacie nie zajmuje dużo czasu – przejście ścieżką edukacyjną do platformy widokowej i z powrotem to około 20-30 minut z przerwami na czytanie tablic i robienie zdjęć. To raczej nie będzie główny cel całodniowej wycieczki, ale doskonale sprawdza się jako przystanek w drodze do Zakopanego lub punkt spacerowego popołudnia.
Początek trasy to szeroka droga leśna, dość standardowa. Prawdziwa magia zaczyna się, gdy dociera się do drewnianych pomostów. Te unoszące się nad torfowiskiem konstrukcje pozwalają bezpiecznie przemieszczać się po mokradłach i obserwować z bliska nietypową roślinność. Wokół rosną sosny, krzewy wrzosowate, mchy torfowce i inne gatunki charakterystyczne dla tego typu siedlisk.
Platforma widokowa to punkt kulminacyjny spaceru. Można z niej zobaczyć rozległość torfowiska, połacie kosówek i – jeśli pogoda dopisze – majestatyczne szczyty Tatr oraz łagodniejsze pasmo Gorców. To miejsce, gdzie warto zatrzymać się na dłużej, zwłaszcza gdy słońce odpowiednio oświetla krajobraz.
W 2014 roku ścieżka edukacyjna „Bór na Czerwonem” została laureatem plebiscytu na najlepszą inicjatywę lokalną zrealizowaną z Funduszy Europejskich w Małopolsce, w kategorii Człowiek-potencjał.
Dla kogo to miejsce
Rezerwat jest bardzo dostępny i przyjazny dla różnych grup odwiedzających. Drewniane pomosty prowadzące do platformy widokowej są przystosowane dla osób niepełnosprawnych oraz rodzin z wózkami dziecięcymi. To rzadkość w przypadku atrakcji przyrodniczych, zwłaszcza tych położonych w terenach mokradłowych.
Rodziny z dziećmi znajdą tu spokojne miejsce na edukacyjny spacer. Dzieci mogą zobaczyć, jak wygląda torfowisko, poznać nietypowe rośliny i zwierzęta, a drewniane kładki same w sobie są atrakcją. Nie trzeba się martwić o błoto czy trudny teren.
Seniorzy i osoby szukające nieskomplikowanych tras docenią łatwość dojazdu i krótki dystans. Nie ma tu stromych podejść ani wymagających fizycznie odcinków. To także popularne miejsce spacerów wśród mieszkańców Nowego Targu, którzy przychodzą tu na krótki relaks po pracy.
Miłośnicy przyrody i fotografii znajdą tu interesujący materiał o każdej porze roku. Wiosną budzą się do życia rośliny, latem zieleń jest najbardziej intensywna, jesienią pojawiają się czerwone odcienie glonów, a zimą torfowisko nabiera surowego, minimalistycznego charakteru. Uwaga jednak – zimą drewniane pomosty mogą być śliskie.
Można przyjść z psem, ale wyłącznie na smyczy, zgodnie z regulaminem rezerwatu. Informacja o tym znajduje się na tablicy przy wejściu.
Jak dojechać i gdzie zaparkować
Rezerwat znajduje się na południe od lotniska sportowego w Nowym Targu, kilka minut jazdy od centrum miasta. Dojazd samochodem jest prosty – trzeba jechać w kierunku Białki Tatrzańskiej, za Biedronką skręcić w prawo w ulicę Lotników i jechać prosto aż do parkingu przed wejściem do rezerwatu. Przy rezerwacie są dwa bezpłatne parkingi, więc nie ma problemu ze znalezieniem miejsca nawet w weekend.
Dla tych, którzy wolą spacer, istnieje opcja podejścia przez kładkę na Białym Dunajcu od strony ulicy Podtatrzańskiej. To przyjemna trasa dla pieszych, która dodatkowo pozwala zobaczyć okolicę.
Jeśli ktoś jedzie z Zakopanego, to dystans wynosi około 25 kilometrów, co zajmuje mniej więcej pół godziny. Rezerwat doskonale sprawdza się jako przystanek w drodze do lub z Zakopanego – nie wymaga dużego objazdu, a pozwala na chwilę wytchnienia i kontakt z innym typem przyrody niż górskie szlaki.
Informacje praktyczne
Wstęp na teren rezerwatu jest bezpłatny. To rzadkość w przypadku tak dobrze zagospodarowanych atrakcji przyrodniczych. Nie ma biletów, kas ani ograniczeń czasowych – można przyjść o dowolnej porze dnia.
Rezerwat jest otwarty cały rok. Każda pora ma swój urok, choć najczęściej poleca się jesień ze względu na charakterystyczne czerwone zabarwienie glonów na torfowisku. Zimą warto uważać na śliskie pomosty.
Czas zwiedzania: około 20-30 minut na spokojny spacer ścieżką edukacyjną do platformy widokowej i z powrotem. Można oczywiście zostać dłużej, szczególnie jeśli planuje się dłuższy odpoczynek na platformie lub eksplorację innych ścieżek w okolicy.
Udogodnienia: przy parkingu znajdują się ławki i zejście nad Biały Dunajec, gdzie można odpocząć przed lub po spacerze. Brak jest natomiast punktów gastronomicznych czy toalet – warto o tym pamiętać planując wizytę.
Kontakt: Rezerwatem zarządza Nadleśnictwo Nowy Targ, ul. Kowaniec 70, 34-400 Nowy Targ. W razie pytań można kontaktować się pod numerami telefonu +48 18 266 29 47 lub +48 18 266 29 25, albo mailowo: [email protected]. Więcej informacji znajduje się na stronie nowytarg.krakow.lasy.gov.pl.
Rezerwat Bór na Czerwonem to miejsce, które pokazuje, że nie trzeba jechać w wysokie góry, żeby zobaczyć coś wyjątkowego. Czasem wystarczy kilka minut od ruchliwej drogi, by znaleźć się w zupełnie innym świecie – spokojnym, edukacyjnym i zaskakująco pięknym. Dla osób podróżujących po Podhalu to wygodny i wartościowy dodatek do planu wycieczki.