Przełom Pieniński to ośmiokilometrowy odcinek Dunajca, który przecina Pieniny między Sromowcami Niżnymi a Szczawnicą. Rzeka tworzy tu siedem malowniczych zakoli, a wapienne ściany sięgają nawet 300 metrów wysokości. To miejsce, gdzie można popłynąć tratwa flisacką, przejść się Drogą Pienińską tuż nad brzegiem rzeki albo podziwiać panoramę z górskich szczyków. Niezależnie od wyboru sposób zwiedzania, widoki robią wrażenie.
- spływ tratwą z góralskimi opowieściami
- malownicza Droga Pienińska tuż nad brzegiem rzeki
- widoki na Trzy Korony i Sokolicę
- Grota Zyblikiewicza z ciekawą historią
- schronisko PTTK Orlica z regionalnymi specjałami
Spływ tratwą przez Przełom Pieniński
Najbardziej znany sposób na poznanie przełomu to spływ tratwa. Start znajduje się w Sromowcach Wyżnych (zwanych też Kątami), a meta w Szczawnicy. Trasa liczy około 18 kilometrów i zajmuje około dwóch godzin. Na każdej tratwie płynie góral-flisak, który steruje, opowiada o mijanych miejscach i śpiewa góralskie piosenki.
Tratwy to drewniane konstrukcje złożone z pięciu połączonych ze sobą łodzi. Pomieszczą około dziesięciu osób, choć liczba może się różnić w zależności od przewoźnika. W czasie spływu mijają się charakterystyczne punkty: Facimiech z charakterystyczną ścianą skalną, Trzy Korony widoczne nad brzegiem, wąskie gardło przełomu zwane Małą Bramą, czy Sokolicę górującą nad Dunajcem.
Woda płynie wartko, ale spokojnie. Są momenty, gdy tratwa prześlizguje się przez wąskie fragmenty między skałami, co dodaje emocji. Nie jest to jednak adrenalinowa przygoda w stylu raftingu – raczej spokojny rejs z elementem przygody.
Spływy tratwami w Pieninach mają długą tradycję. Już w pierwszej połowie XIX wieku korzystali z nich turyści odwiedzający Szczawnicę oraz zamki w Niedzicy i Czorsztynie. Organizatorem pierwszych komercyjnych spływów był Józef Szalay, twórca uzdrowiska Szczawnica.
Droga Pienińska – spacer wzdłuż Dunajca
Dla tych, którzy wolą twardy grunt pod nogami, jest Droga Pienińska. Ten malowniczy trakt prowadzi ze Szczawnicy do Czerwonego Klasztoru na Słowacji i liczy około 10 kilometrów. Co ciekawe, tylko 20% trasy przebiega po polskiej stronie, reszta to już Słowacja.
Droga zaczyna się przy przystani flisackiej w Szczawnicy, tam gdzie Grajcarek wpada do Dunajca. Warto jednak rozpocząć wycieczkę od Kotuńki – skały wystającej z Dunajca tuż przed wjazdem do miasta. Na wysokości 9,5 metra stoi na niej figura górala witającego gości. Pierwszą rzeźbę ustawiono tu już w 1875 roku.
Sama droga wiedzie tuż nad brzegiem rzeki, miejscami jest wykuta w skale, miejscami biegnie po kamienno-betonowych nasypach. Z trasy roztacza się widok na spływające tratwy, pionowe ściany skalne i meandrujący Dunajec. Szczególnie efektownie wygląda to wczesną wiosną i późną jesienią, gdy drzewa nie zasłaniają widoków.
Po drodze można zajrzeć do Groty Zyblikiewicza – dużej skalnej wnęki w zboczu Kaczego, dawniej zwanej Piecem Majki. Jest też Pawilon Pienińskiego Parku Narodowego z wystawą geologiczno-przyrodniczą. Dla zmęczonych dostępne jest Schronisko PTTK Orlica, gdzie można się posilić i odpocząć.
Geologia i historia powstania przełomu
Wapienne ściany przełomu to tak zwane wapienie pienińskie – białe skały bogate w szczątki mikroorganizmów, które powstawały w morzu około 120-145 milionów lat temu, na przełomie jury i kredy. To kawałek prehistorii dostępny gołym okiem.
Co ciekawe, naukowcy wciąż nie są zgodni co do tego, jak dokładnie powstał Przełom Pieniński. Najpopularniejsza teoria mówi, że Pieniny wypiętrzały się bardzo wolno, a meandrujący Dunajec zdążył wciąć się w skały, wykorzystując różnice w ich twardości. Alternatywne wyjaśnienie wskazuje na erozję wsteczną pra-Dunajca. Proces formowania przełomu trwał miliony lat – od miocenu po pliocen.
Przed powstaniem Jeziora Czorsztyńskiego Dunajec dwukrotnie przecinał Pieniny. Oprócz obecnego Przełomu Pienińskiego istniał też Przełom Czorsztyński, który został zalany przez sztuczny zbiornik.
Dla kogo jest Przełom Pieniński?
To miejsce dla praktycznie każdego. Rodziny z dziećmi świetnie się bawią podczas spływu tratwą – jest bezpiecznie, a dzieci uwielbiają wodę i opowieści flisaków. Starsze osoby też nie mają problemu, bo tratwa nie wymaga żadnego wysiłku fizycznego.
Droga Pienińska to opcja dla tych, którzy lubią aktywny wypoczynek, ale niekoniecznie górskie wspinaczki. Trasa jest w miarę płaska, choć miejscami wymaga odrobiny kondycji. Można ją pokonać pieszo lub rowerem – po większości drogi mogą poruszać się tylko piesi i rowerzyści, samochody są praktycznie wykluczone.
Miłośnicy fotografii znajdą tu niezliczone okazje do zdjęć – od panoram skalnych ścian po tratwy płynące w promieniach słońca. Fani geologii mogą studiować struktury skalne i próbować rozwikłać zagadkę powstania przełomu.
Praktyczne informacje – ceny i godziny
Spływ tratwą: Ceny wahają się w zależności od sezonu i przewoźnika, ale standardowo oscylują wokół 70-80 zł za osobę dorosłą. Dzieci zazwyczaj płacą mniej. Spływy odbywają się od wiosny do jesieni, w zależności od poziomu wody i warunków pogodowych. Najintensywniejszy sezon to lato, szczególnie lipiec i sierpień. W weekendy i święta warto liczyć się z kolejkami przy przystaniach.
Droga Pienińska: Spacer jest bezpłatny, choć wstęp do Pienińskiego Parku Narodowego wymaga biletu. Ceny biletów wstępu do parku to około 6 zł normalny, 3 zł ulgowy. Pawilon z wystawą geologiczną również może mieć symboliczną opłatę.
Jak dojechać: Do Szczawnicy najwygodniej dojechać samochodem – z Krakowa to około 100 kilometrów, z Zakopanego niecałe 50. W Szczawnicy są parkingi przy przystani flisackiej. Można też dojechać autobusem – połączenia są dostępne z Nowego Targu i Krynicy. Do Sromowiec Wyżnych (start spływu) kursują busy z parkingów w Szczawnicy.
Ile czasu zarezerwować: Sam spływ to około 2-2,5 godziny. Z dojazdem, oczekiwaniem i powrotem warto zaplanować pół dnia. Spacer Drogą Pienińską w jedną stronę to około 3-4 godziny marszu, więc z powrotem i przerwami to całodniowa wycieczka. Można też połączyć – wrócić tratwą po spacerze lub odwrotnie.
Co jeszcze warto wiedzieć
Budowę Drogi Pienińskiej rozpoczął w 1860 roku Józef Szalay, ten sam, który rozwinął Szczawnicę jako uzdrowisko. Pierwszy odcinek do Leśnego Potoku powstał w latach 1870-1875, później prace kontynuowała krakowska Akademia Umiejętności. Co interesujące, cała budowa – również po stronie węgierskiej (dziś słowackiej) – była finansowana z polskich pieniędzy.
W niektórych miejscach Dunajec tworzy tak ciasny wąwóz, że dla utworzenia drogi konieczne było obciosywanie skał i budowa wysokich nasypów tuż nad nurtem rzeki. To inżynieryjne wyzwanie z XIX wieku, które do dziś zachwyca.
Przełom Dunajca składa się z siedmiu zakoli wpisanych w wąwóz o długości około ośmiu kilometrów. W linii prostej to zaledwie trzy kilometry, a w najwęższych miejscach przełom zwęża się do kilkunastu metrów.
Warto mieć ze sobą kurtkę, bo nad wodą bywa chłodniej, zwłaszcza rano i wieczorem. Jeśli planujesz spływ, zabierz coś na głowę – słońce odbijające się od wody potrafi dać się we znaki. Do spaceru Drogą Pienińską przyda się wygodne obuwie i woda do picia, bo po drodze nie ma zbyt wielu punktów z napojami.
Przełom Pieniński to miejsce, które łączy piękno natury z wygodą zwiedzania. Nie trzeba być alpinistą, żeby zobaczyć spektakularne widoki, a jednocześnie krajobraz pozostaje dziki i autentyczny. To kawałek polskich gór, który działa na wyobraźnię bez względu na wiek i kondycję.